به گزارش اکو اقتصاد، تهران امروز به عنوان پایتخت سیاسی، اداری و اقتصادی ایران شناخته می‌شود، اما پیشینه این شهر به سال‌ها پیش از پایتخت‌شدن آن بازمی‌گردد. تهران در گذشته آبادی کوچکی در شمال شهر تاریخی ری بود و به‌تدریج به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیرهای ارتباطی، توسعه یافت و اهمیت بیشتری پیدا کرد.

سابقه‌ای در دوران نوسنگی

اما تاریخ سکونت در تهران به زمان‌های باستان و دوران نوسنگی برمی‌گردد و شواهدی از فعالیت‌های کشاورزی در این منطقه به قدمت ۶۰۰۰ سال قبل از میلاد در سایت نئولیتیک چشمه علی در ری وجود دارد. یافته‌های باستان‌شناسی در ری، از جمله سفال‌ها، نشان می‌دهد که این منطقه در زمان ورود آریایی‌ها (حدود ۱۰۰۰–۱۲۰۰ پیش از میلاد) مسکونی بوده است. توسعه تهران احتمالاً به استفاده از آب‌های سطحی از سیستم جاجرود مرتبط بوده است.

در سال ۱۳۹۳، اسکلت یک انسان در منطقهٔ مولوی تهران، متعلق به حدود ۷ هزار سال پیش پیدا شد؛ در سال ۱۳۹۴ نیز یک اسکلت دیگر به همراه ابزارهای سنگی در نزدیکی همان محل یافت شد.

منشا نام تهران

منشا نام تهران به صورت قطعی مشخص نیست و درباره ریشه‌شناسی آن، چند دیدگاه وجود دارد: ریشه‌شناسی نام «تهران» همچنان نامشخص است و تفسیرهای مختلفی در طول سال‌ها پیشنهاد شده است. برخی از محققان ارتباطاتی با اصطلاحات به معنای «عمق» یا «دشت» پیشنهاد کرده‌اند، در حالی که دیگران به تضاد بین تهران و نزدیک‌ترین منطقه، شمیران، که با مخازن آب مرتبط است، اشاره کرده‌اند. املای نام در طول زمان تغییر کرده است. حرف ابتدایی «ط» برای مدت طولانی به همان شیوه‌ای که «ت» استفاده می‌شد، به کار می‌رفت و انتخاب مورد علاقه در بیشتر اسناد نوشته شده تا اوایل سده بیستم بود.

ران پسوندی به معنای «دامنه» است و شمیران و تهران به بالادست و پایین‌دست بودن اشاره دارد.تهران تغییر شکل یافتهٔ تهرام به معنای «منطقهٔ گرمسیر» است و در مقابل آن شمیرام یا شمیران به معنای «منطقه سردسیر» قرار دارد

در سال ۴۶۳ قمری برای اولین بار، نام «طهران» در کتاب «تاریخ بغدادی» ثبت شد.

در نوشته‌های تاریخی از تهران به عنوان منطقه‌ای خوش آب و هوا و پر از باغ‌های میوه یاد شده است. در اوایل سده هفتم بر اثر حمله چندباره مغول‌ها به ری و رخدادهایی همانند زلزله، ری که از شهرهای پرآوازه آن دوران بود، ویران گشت، بسیاری از مردمش کشته شدند و گروه‌هایی از آن‌ها نیز به دیگر نقاط پناه بردند، تهران یکی از محل‌هایی بود که پناهگاه مردم ری شد که این در کنار انتقال دانش ساخت‌وساز، تجارت و شهروندی مردم ری به تهران، توانست آغاز فصل تازه‌ای برای پیشرفت تهران باشد.

حصاری در در دوره صفوی

در دوره صفوی، به‌ویژه در زمان شاه‌طهماسب اول، تهران مورد توجه قرار گرفت و در سال ۹۶۱ هجری قمری حصاری پیرامون آن ساخته شد. ایجاد این حصار و توسعه امکانات و بناهای شهری، زمینه رشد تهران را فراهم کرد و این آبادی به تدریج از یک سکونتگاه کوچک فاصله گرفت و به شهری مهم در منطقه تبدیل شد.

اصل چهار قانون: پایتخت ایران طهران است

نقطه عطف تاریخ تهران اما به دوره آقامحمدخان قاجار بازمی‌گردد. او در سال ۱۲۰۰ شمسی، تهران را به عنوان پایتخت حکومت قاجار برگزید و این شهر از یک آبادی نسبتا کوچک به مرکز سیاسی ایران تبدیل و این جایگاه برای نخستین بار به شکل صریح در قانون اساسی تثبیت شد و در ۱۴ مهر ۱۲۸۶ شمسی، متمم قانون اساسی مشروطه به امضای محمدعلی‌شاه قاجار رسید و در اصل چهارم آن تصریح شد: «پایتخت ایران طهران است»، که این رویداد مبنای نامگذاری روز تهران شد.

در سال ۱۳۹۵، شورای شهر تهران پیشنهاد نامگذاری روز تهران را مطرح کرد و این پیشنهاد در شورای فرهنگ عمومی نیز پیگیری و هدف از این نامگذاری، علاوه بر یادآوری جایگاه تهران به عنوان پایتخت، توجه بیشتر به هویت تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و میراث شهری تهران عنوان شد. با این حال این موضوع به نتیجه نرسید تا ۲۰ شهریور ۱۴۰۴، موضوع در شورای فرهنگ عمومی استان تهران تصویب شد.

در انتظار ثبت رسمی «روز تهران» در تقویم

طبق اعلام محمدصادق معتمدیان استاندار تهران، شورای فرهنگ عمومی کشور با نامگذاری ۱۴ مهر به عنوان روز تهران موافقت کرده، اما درج این مناسبت در تقویم رسمی کشور همچنان در دست پیگیری است. وی خواستار تسریع در ثبت رسمی ۱۴ مهر به‌عنوان «روز تهران» در تقویم کشور شده و اظهار کرده است: این پیشنهاد پس از تصویب در شورای فرهنگ عمومی استان، بارها برای طی مراحل قانونی به مراجع ملی ارسال شده است و انتظار داریم شورای فرهنگ عمومی کشور با توجه به جایگاه پایتخت، آن را در نخستین فرصت تعیین تکلیف کند.

به گفته استاندار تهران، برنامه‌های روز تهران در سال جاری باید از تجربه دوره‌های گذشته فراتر برود و معرفی تاریخ، فرهنگ، هنر و ظرفیت‌های شهرستان‌های استان را دربرگیرد. روایت مقاومت مردم تهران در جنگ تحمیلی اخیر نیز باید به این برنامه‌ها افزوده شود؛ زیرا پایتخت از نظر حجم حملات، شمار شهدا و جانبازان و میزان خسارت‌های واردشده، سهم بالایی از این جنگ را متحمل شد.

معتمدیان افزود: تهران امروز بخشی از جغرافیای مقاومت و حافظه دفاعی ایران است و می‌توان با شناسایی نقاط هدف قرارگرفته، ثبت روایت‌های مردمی و طراحی برنامه‌های فرهنگی، زمینه شکل‌گیری «راهیان نور تهران» را فراهم کرد. این روایت باید ایستادگی مردم، مجاهدت نیروهای امدادی و خدماتی و استمرار زندگی در دشوارترین روزها را برای نسل‌های آینده ثبت کند.