به گزارش اکو اقتصاد، مرضیه وحید دستجردی در نشست خبری چهارمین رویداد جایزه ملی جوانی جمعیت در دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: چند سال است که در زمینه تسهیلات ازدواج فعالیت می‌کنیم، اما هنوز بانک‌ها به شکل مطلوب وارد این موضوع نشده‌اند، همچنین تلاش می‌کنیم مبلغ تسهیلات افزایش یابد و تعداد افراد در صف دریافت تسهیلات بانکی به حداقل برسد.

دبیر ستاد ملی جمعیت درباره حمایت‌های مسکن از زوج‌های جوان اظهار کرد: قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، موضوع واگذاری و تخصیص زمین را پیش‌بینی کرده است، اما این فرایند طولانی است و به دلیل مسائل مختلف ممکن است به جای ایجاد رضایت، موجب نارضایتی شود.

وحید دستجردی ادامه داد: موضوع واگذاری و تخصیص زمین فقط برای خانواده‌های دارای چند فرزند نیست؛ بلکه باید برای زوج‌هایی که تازه ازدواج کرده‌اند نیز مشوق‌هایی در نظر گرفته شود تا آنها از ابتدا در شرایط تک‌فرزندی متوقف نشوند.

وی از ارائه پیشنهادی برای ایجاد مسکن استیجاری کوچک‌مقیاس و ارزان‌قیمت برای زوج‌های جوان خبر داد و گفت: پیشنهاد ما این است که با کمک بخش‌های مختلف، مسکن‌های کوچک‌مقیاس، متناسب با شرایط زوج‌های جوان، ارزان‌قیمت و استیجاری در اختیار آنها قرار گیرد.

دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: در طراحی اولیه این طرح، پیش‌بینی شده است که اگر زوج جوان در این مسکن استیجاری صاحب فرزند شود، مدت استفاده از مسکن افزایش یابد؛ به‌گونه‌ای که در صورت فرزندآوری، دوره سه‌ساله استفاده از این مسکن بتواند تا ۶ سال تمدید شود.

وی این پیشنهاد را یکی از مشوق‌های مورد بررسی برای فرزند اول، دوم و فرزندان بعدی عنوان کرد و گفت: در شورای اندیشه‌ورزی و همچنین کارگروه جمعیت، در حال برنامه‌ریزی و بررسی راهکارهای مختلف در این زمینه هستیم.

وحید دستجردی همچنین درباره حمایت از هزینه‌های زندگی کودکان اظهار کرد: در زمینه ملزومات و هزینه‌های زندگی کودکان، به‌ویژه در سال‌های نخست زندگی، تلاش‌های مختلفی در حال انجام است که یکی از آنها «کارت امید مادر» است و تلاش می‌کنیم مبلغ این حمایت نیز افزایش یابد.

وی تأکید کرد: برای حمایت از ازدواج و فرزندآوری، علاوه بر اقدامات اقتصادی، اجرای ظرفیت‌های قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و ایجاد مشوق‌های مؤثر برای زوج‌های جوان در دستور کار قرار دارد.

تأکید بر تبدیل موضوع جمعیت به گفتمان عمومی

دبیر ستاد ملی جوانی جمعیت، با تأکید بر ضرورت تبدیل موضوع جمعیت، ازدواج و فرزندآوری به یک گفتمان عمومی در جامعه گفت: مساله جمعیت فقط موضوع مدیران، سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان و قانون‌گذاران نیست، بلکه باید به مساله‌ای عمومی و متعلق به همه آحاد جامعه تبدیل شود.

وی با اشاره به تأکیدات مقام معظم رهبری بر موضوع جمعیت، ازدواج و فرزندآوری اظهار کرد: سخنرانی‌های عمومی ایشان را جمع‌آوری کرده‌ام و ایشان در بیش از ۶۰ جلسه عمومی بر مساله فرزندآوری، ازدواج و جمعیت تأکید داشته‌اند، در جلسات اختصاصی و خصوصی نیز همواره بر این موضوع توصیه و تأکید کرده‌اند.

دبیر ستاد ملی جوانی جمعیت افزود: سیاست‌های کلی جمعیت در سال ۱۳۹۳ ابلاغ شد و همان روز، ۳۰ اردیبهشت، به عنوان روز ملی جمعیت نام‌گذاری شد، امروز خود را میراث‌دار این میراث بزرگ می‌دانیم و امیدواریم بتوانیم با کمک مردم و اصحاب رسانه، این مسئولیت را به سرانجام برسانیم.

وی درباره برگزاری چهارمین جایزه ملی جوانی جمعیت گفت: نشست امسال با هدف اطلاع‌رسانی گسترده‌تر درباره این رویداد برگزار شده است تا موضوع جمعیت بیش از گذشته در میان همه اقشار جامعه مطرح شود و به یک گفتمان عمومی تبدیل شود.

وحید دستجردی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در این زمینه ادامه داد: تبدیل موضوع جمعیت به گفتمان عمومی، کاری است که اصحاب رسانه می‌توانند انجام دهند. انتظار داریم اطلاعات لازم را در اختیار مردم قرار دهند تا مردم احساس مشارکت کنند، درباره این موضوع صحبت کنند و در شکل‌گیری این گفتمان نقش داشته باشند.

«کارت امید مادر»؛ نمونه‌ای از تبدیل نقدها به راهکار

وی با بیان اینکه از نقدها و ایرادها استقبال می‌کند، گفت: ما از ایراد گرفتن استقبال می‌کنیم، زیرا از این ایرادها درس می‌گیریم و تلاش می‌کنیم برای مسائل، راه‌حل ایجاد کنیم.

دبیر ستاد ملی جوانی جمعیت با اشاره به شکل‌گیری طرح «کارت امید مادر» توضیح داد: در دی‌ماه ۱۴۰۳، زمانی که در دبیرخانه ستاد ملی جمعیت مستقر بودم، موضوع افزایش قیمت‌ها و مشکلات اقتصادی خانواده‌ها مطرح بود و در گزارش‌های دریافت‌شده، مردم نسبت به این شرایط اعتراض داشتند.

وی افزود: در پی این موضوع، جلساتی با مسئولان حوزه تولید و حمایت از مصرف‌کننده و تولیدکننده برگزار شد و راهکارهای مختلفی برای حل مشکلات خانواده‌ها مطرح شد، اما مشخص شد بسیاری از این راهکارها از نظر اجرایی امکان تحقق ندارند.

وحید دستجردی ادامه داد: در نهایت به این جمع‌بندی رسیدیم که برای تأمین بخشی از هزینه‌های کودکان در ۲ سال نخست زندگی، کمک‌هزینه‌ای در نظر گرفته شود که بتواند هزینه‌هایی مانند پوشک، پوشاک، خوراک و در صورت نیاز شیرخشک را پوشش دهد. این پیشنهاد با طراحی و پیگیری‌های انجام‌شده و موافقت رئیس‌جمهور به عنوان رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی، به شکل «کارت امید مادر» اجرایی شد.

وی با بیان اینکه ارائه پیشنهادهای جدید برای حل مسائل حوزه جمعیت ضروری است، گفت: پیشنهادها و نظرات خود را ارائه کنید. برای تبدیل موضوع ازدواج و فرزندآوری به گفتمان عمومی، حضور رسانه‌ها قطعی و ضروری است و از شما درخواست می‌کنیم این مطالب را در اختیار مردم و خانواده‌ها قرار دهید. ما از نظرات مثبت و منفی استقبال می‌کنیم.

دعوت از خبرنگاران برای حضور در جایزه ملی جوانی جمعیت

دبیر ستاد ملی جوانی جمعیت همچنین از خبرنگاران و اصحاب رسانه خواست در چهارمین جایزه ملی جوانی جمعیت مشارکت کنند و گفت: سال گذشته مشارکت خبرنگاران در این رویداد بسیار کم بود. خبرنگاران لازم نیست رسانه خود را برای حضور در این رویداد نامزد کنند؛ هر خبرنگار می‌تواند به صورت فردی در این جایزه شرکت کند.

وی افزود: سال گذشته خبرنگارانی که موفق به دریافت جایزه شدند، به عنوان افراد و نه رسانه‌ها در این رویداد حضور داشتند. بنابراین از خبرنگارانی که در حوزه ازدواج و فرزندآوری فعالیت می‌کنند دعوت می‌کنیم از همین امروز اطلاعات خود را در سایت بارگذاری کرده و در چهارمین جایزه ملی جوانی جمعیت شرکت کنند.

تأکید بر نقش مردم و خانواده‌ها

وحید دستجردی با تأکید بر ضرورت پررنگ‌تر شدن نقش مردم و خانواده‌ها در این رویداد گفت: امسال تلاش کرده‌ایم حضور مردم در جایزه ملی جوانی جمعیت بیشتر شود و خانواده‌ها، مادران، پدران، زنان و مردان در این رویداد مشارکت کنند.

وی با اشاره به اینکه موضوع فرزندآوری تنها به افزایش تعداد فرزندان محدود نمی‌شود، اظهار کرد: فرزندآوری هم جنبه کمی و هم جنبه کیفی دارد. خانواده‌هایی که فرزندان بیشتری تربیت کرده‌اند، علاوه بر افزایش تعداد فرزندان، آنها را پرورش داده، آموزش داده و برای تحویل به جامعه آماده کرده‌اند.

دبیر ستاد ملی جوانی جمعیت ادامه داد: ما می‌خواهیم این فرزندآوری کمی و کیفی را مورد توجه قرار دهیم و از رسانه‌ها می‌خواهیم در اطلاع‌رسانی و افزایش مشارکت خانواده‌ها، پدران و مادران به ما کمک کنند.

وی همچنین از نخبگان و سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزه فرزندآوری و جمعیت دعوت کرد در این رویداد مشارکت کنند و گفت: سازمان‌های مردم‌نهاد و نخبگان نیز در این حوزه فعالیت می‌کنند و زحمات شبانه‌روزی می‌کشند. این تلاش‌ها باید دیده و برای آنها الگوسازی شود.

وحید دستجردی هدف از برگزاری جایزه ملی جوانی جمعیت را الگوسازی، گفتمان‌سازی و تشویق فعالان این حوزه عنوان کرد و افزود: جایزه ملی جوانی جمعیت با هدف الگوسازی، گفتمان‌سازی و تشویق همه فعالان حوزه جمعیت و فرزندآوری برگزار می‌شود و ما خود را میراث‌دار این مسیر می‌دانیم و باید با همکاری یکدیگر آن را پیش ببریم.

وی با اشاره به افزایش تعداد شرکت‌کنندگان در چهارمین دوره این رویداد گفت: سال گذشته نزدیک به هزار نفر در این رویداد شرکت کردند و امسال پیش‌بینی کرده‌ایم بیش از هزار و ۵۰۰ نفر در آن حضور داشته باشند.

تغییر رنگ نوشته جایزه به نشانه گرامیداشت شهدا

دبیر ستاد ملی جوانی جمعیت در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تغییر طراحی نشان تندیس امسال جایزه گفت: سال گذشته نوشته داخل نشان جایزه به رنگ سفید بود، اما امسال به دلیل خون‌های به ناحق ریخته‌شده شهدا، از جمله کودکان و معلمان، این نوشته به رنگ قرمز درآمده است.

وی افزود: این رنگ، نمادی از خون‌های به ناحق ریخته‌شده است و یادآوری می‌کند که باید میراث‌دار این فداکاری‌ها باشیم، قدر خون‌های ریخته‌شده را بدانیم و وظایف خود را در قبال این شهدا و انسان‌های شریف به انجام برسانیم.

پرداخت مطالبات مرخصی زایمان مادران بیمه‌شده تأمین اجتماعی پیگیری شد

دستجردی با اشاره به ۴۷۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات درنظر گرفته شده برای وام ازدواج گفت: در بخشی از نظام اجرایی کشور با مشکلاتی مواجه هستیم که یکی از آنها مربوط به پرداخت مزایای مرخصی زایمان به مادران تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی است.

وی افزود: در قانون، منابع لازم برای افزایش مدت مرخصی زایمان از ۶ ماه به ۱۲ ماه پیش‌بینی شده بود، اما این منابع در سنوات گذشته در سازمان تأمین اجتماعی به طور کامل تأمین نشده بود و در نتیجه بخشی از مادران نتوانستند از این امکان قانونی برخوردار شوند.

دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: جلساتی میان سازمان تأمین اجتماعی و دستگاه‌های مرتبط برگزار شد و این موضوع مورد پیگیری قرار گرفت. اکنون سازمان تأمین اجتماعی این موضوع را پذیرفته و مقرر شده است از این پس آنچه طبق قانون به مادران تحت پوشش تأمین اجتماعی بابت مرخصی زایمان تعلق می‌گیرد، پرداخت شود و کسری‌های مربوط نیز در مجموع مورد توجه قرار گیرد.

وحید دستجردی همچنین درباره حمایت از مادران شاغل و بازگشت آنان به محیط کار گفت: قانون در این زمینه صراحت دارد و از گذشته نیز وجود داشته است. هر موردی که به دبیرخانه ستاد ملی جمعیت ارجاع شود، تذکرات لازم به دستگاه مربوطه داده خواهد شد و این تذکرات از طریق سازمان اداری و استخدامی نیز پیگیری می‌شود.

وی افزود: با توجه به صراحت قانون، نیاز به ایجاد یک سازوکار سیستماتیک جدید وجود ندارد، اما به دستگاه‌ها تذکر عمومی داده‌ایم و در موارد مشخص نیز هر مورد به صورت جداگانه پیگیری خواهد شد.

دبیر ستاد ملی جمعیت درباره مرخصی زایمان مادران شاغل در سازمان تأمین اجتماعی نیز اظهار کرد: سازمان تأمین اجتماعی باید حقوق مربوط به مرخصی زایمان را مطابق قانون پرداخت کند و در این زمینه نیز موضوعات قانونی مربوط به بودجه و منابع باید مورد توجه قرار گیرد.

ادامه تحصیل دانشجویان مادر با آموزش از راه دور

وحید دستجردی با اشاره به حمایت از دانشجویان مادر گفت: در دانشگاه‌ها خوشبختانه برای دانشجویانی که مادر شده‌اند، تمهیداتی مانند مرخصی تحصیلی، دورکاری و آموزش از راه دور در نظر گرفته شده است و دانشگاه‌ها در این زمینه اقداماتی انجام داده‌اند.

وی با بیان اینکه همچنان در برخی دستگاه‌های اجرایی نیاز به پیگیری وجود دارد، افزود: در این زمینه پیگیری‌هایی انجام می‌دهیم، اما پیگیری دبیرخانه به تنهایی کافی نیست و عزم مدیران ارشد دستگاه‌های اجرایی را می‌طلبد.

اخراج یا تغییر سمت مادران پس از بازگشت از مرخصی زایمان

دبیر ستاد ملی جمعیت با انتقاد از برخی موارد مربوط به برخورد با مادران پس از بازگشت از مرخصی زایمان گفت: در برخی موارد، زنان پس از بازگشت از مرخصی زایمان با مشکلات شغلی مواجه می‌شوند و حتی برخی شرکت‌های خصوصی وابسته به دستگاه‌های دولتی، آنها را از کار اخراج می‌کنند.

وی ادامه داد: البته ممکن است در برخی موارد دلایل دیگری مانند تعطیلی یک واحد یا شرکت مطرح شود، اما موضوع حمایت از مادران شاغل باید مورد توجه قرار گیرد.

وحید دستجردی تأکید کرد: یک زن نباید صرفاً به دلیل فرزندآوری و استفاده از مرخصی زایمان، سمت یا شغل خود را از دست بدهد، این موضوع با سیاست‌های حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مغایرت دارد و متأسفانه مواردی از این دست همچنان اتفاق می‌افتد.

وی گفت: دبیرخانه ستاد ملی جمعیت این موارد را پیگیری می‌کند، اما برای اجرای کامل قانون، لازم است مدیران ارشد دستگاه‌های اجرایی نیز در این زمینه عزم و جدیت بیشتری داشته باشند.

۲۵ هزار نفر از سقط جنین منصرف شدند

دستجردی با اشاره به فعالیت مراکز «نَفَس» در سراسر کشور گفت: ۴۷۵ مرکز «نَفَس» در کشور به‌ صورت شبانه‌روزی فعالیت می‌کنند و تاکنون بیش از ۲۵ هزار نفر نفر با دریافت خدمات و مشاوره‌های این مراکز از تصمیم به سقط جنین منصرف شده‌اند.

وی افزود: حدود ۱۵ هزار مورد تولد نیز از سال ۱۴۰۰ تاکنون در ارتباط با این مراکز و خدمات ارائه‌شده در این زمینه ثبت شده است که نشان‌دهنده اهمیت و اثربخشی فعالیت مراکز «نَفَس» است.

دستجردی با قدردانی از فعالیت این مراکز اظهار کرد: مراکز «نَفَس» عمدتاً مجموعه‌های مردمی و سازمان‌های مردم‌نهاد هستند و به دلیل ارتباط نزدیک و نفوذ اجتماعی در میان مردم، می‌توانند در حمایت از خانواده‌ها و پیشگیری از سقط جنین نقش مؤثری ایفا کنند.

وی ادامه داد: امسال بنا داریم از محل اعتبارات اختصاص‌یافته حوزه جمعیت، از مراکز مردمی و سازمان‌های مردم‌نهاد، از جمله مراکز «نَفَس»، حمایت کنیم و هزینه‌های آنها را پوشش دهیم.

دستجردی همچنین از تشکیل کارگروهی برای ساماندهی و دسته‌بندی سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در این حوزه خبر داد و گفت: این مجموعه‌ها در قالب کارگروه سازمان‌های مردم‌نهاد دسته‌بندی و حمایت‌های لازم از آنها انجام خواهد شد.

وی با اشاره به اینکه مسائل اقتصادی و فرهنگی از عوامل مؤثر بر تصمیم‌های مرتبط با فرزندآوری هستند، بر ضرورت توجه جدی به اقدامات فرهنگی، رسانه‌ای و هنری برای ترویج ازدواج و فرزندآوری تأکید کرد.

حمایت از خانواده‌ها برای تداوم ازدواج و فرزندآوری ضروری است

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به شرایط اقتصادی کشور در دوره‌های مختلف پس از انقلاب گفت: با وجود مشکلات اقتصادی، کشور در دوره سازندگی توانست زیرساخت‌های مهمی در حوزه‌های مختلف ایجاد کند و امروز نیز با وجود فشارها و مشکلات، کشور و مردم همچنان ایستاده‌اند.

دستجردی با بیان اینکه قدرت خرید مردم نسبت به سال گذشته کاهش یافته است، اظهار کرد: از ابتدا نیز گفته‌ام که قدرت خرید ما کاهش پیدا کرده است، اما اگر رونق اقتصادی کوچکی ایجاد شود، وضعیت بهتر خواهد شد.

وی افزود: نباید تصور کنیم شرایط اقتصادی همیشه به همین شکل خواهد بود. خانواده‌ها باید بمانند، زنان و مردان باید در کنار یکدیگر بمانند و فرزندان نیز در خانواده‌ها رشد کنند. به همین دلیل، باید از ازدواج و فرزندآوری حمایت و خانواده‌ها را به تداوم این مسیر تشویق کنیم.

دبیر ستاد ملی جمعیت با تأکید بر نقش امید و تلاش مردم در عبور از مشکلات گفت: با توجه به انسان‌های توانمند و باهوشی که در کشور با امید و تلاش زندگی می‌کنند، نباید ناامید بود. همان‌طور که رزمندگان در دوران جنگ ایستادگی کردند، مردم امروز نیز با وجود مشکلات اقتصادی و سایر دشواری‌ها پای کار هستند.

دستجردی با اشاره به ضرورت افزایش جمعیت کشور ادامه داد: اگر روندهای فعلی ادامه پیدا کند، جمعیت ایران در سال ۱۴۸۰ می‌تواند به حدود ۳۱ میلیون نفر برسد؛ بنابراین باید برای رشد و افزایش جمعیت تلاش کنیم.

وی با بیان اینکه دولت و دستگاه‌های مختلف در حال تلاش برای بهبود شرایط هستند، گفت: رئیس‌جمهور، وزرا، نیروهای مسلح و سایر دستگاه‌ها در حال تلاش هستند و مردم نیز با وجود همه سختی‌ها ایستاده‌اند. امیدواریم این تلاش‌ها با عنایت الهی به نتیجه برسد.

همکاری قوه قضاییه و وزارت بهداشت برای مقابله با سقط‌های غیرقانونی

دبیر ستاد ملی جمعیت در ادامه درباره اقدامات انجام‌شده برای مقابله با سقط‌های غیرقانونی اظهار کرد: قوه قضاییه به‌شدت پای کار است و جلسات متعددی با وزارت بهداشت در زمینه پیگیری موضوع سقط جنین برگزار شده است.

وی افزود: بخش قابل توجهی از موضوع سقط‌های غیرقانونی و جنایی به فعالیت‌های فضای مجازی مربوط می‌شود و مسئولان مربوط در قوه قضاییه، فضای مجازی را در این زمینه به‌طور جدی رصد می‌کنند.

دستجردی ادامه داد: حدود ۲ هفته پیش نیز جلسه‌ای با حضور قضات کمیسیون‌های پزشکی قانونی، سازمان پزشکی قانونی و بخش آموزش قوه قضاییه برگزار شد و اقدامات مربوط به این موضوع در حال پیگیری است.

وی با اشاره به آخرین پیمایش ملی انجام‌شده درباره سقط جنین گفت: آخرین پیمایش ملی در سال ۱۴۰۳ انجام شد که مسئولیت آن بر عهده دانشگاه علوم پزشکی کرمان بوده است. بر اساس نتایج این پیمایش، تعداد سقط‌های جنایی و غیرقانونی در کشور سالانه حدود ۲۵۰ هزار مورد برآورد شده است.

دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: بر اساس پیمایش سال ۱۳۹۸، حدود ۱۷ درصد کاهش در میزان سقط‌های جنایی ثبت شده بود و امیدواریم این روند کاهشی ادامه پیدا کند.

دستجردی همچنین از انجام پیمایش جدید توسط وزارت بهداشت خبر داد و گفت: وزارت بهداشت امسال نیز پیمایش دیگری انجام خواهد داد و قوه قضاییه در این زمینه کاملاً با وزارت بهداشت همراه است.

حمایت از ازدواج و فرزندآوری، جایگزین مشوق‌های مقطعی شود

همچنین حامد برکاتی معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با تأکید بر ضرورت حمایت از جوانان در مسیر ازدواج و فرزندآوری گفت: سیاست جمعیتی کشور نباید صرفاً بر تشویق و مشوق‌های مقطعی استوار باشد، بلکه حمایت از جوانان و خانواده‌ها باید متناسب با اقتضائات دوران جوانی، ازدواج و فرزندآوری باشد.

وی اظهار کرد: درباره فرزندآوری بحث تشویق نداریم، بلکه بحث حمایت مطرح است. خانواده‌ای که می‌خواهد ازدواج کند و فرزند اول و دوم خود را داشته باشد، به حمایت نیاز دارد.

وی با اشاره به سناریوهای جمعیتی سازمان ملل افزود: اگر روند فعلی کاهش باروری ادامه پیدا کند، بر اساس یکی از سناریوهای مطرح‌شده، جمعیت ایران در کمتر از ۷۰ سال آینده می‌تواند به حدود ۳۱ میلیون نفر برسد.

برکاتی با بیان اینکه نباید مسائل جمعیتی را صرفاً از منظر اقتصادی بررسی کرد، گفت: باید به شرایط خانواده‌های جوان در نقاط مختلف کشور توجه کنیم. خانواده جوانی که در تهران، سیستان و بلوچستان یا سایر مناطق کشور زندگی می‌کند، ممکن است با مشکلات متفاوتی مواجه باشند، اما مساله حمایت از خانواده و فرزندآوری در همه این مناطق اهمیت دارد.

وی ادامه داد: افت شاخص باروری در سیستان و بلوچستان نیز از متوسط کشور بیشتر بوده و این استان نیز در حال حرکت در همان الگوی کلی کاهش باروری کشور است.

معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با اشاره به پیامدهای تداوم کاهش جمعیت گفت: اگر وضعیت اقتصادی نامناسب باشد و با این نگاه به مسئله جمعیت نگاه کنیم، در عمل با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد. تصور ایران با جمعیتی حدود ۳۰ میلیون نفر در کنار کشورهای همسایه با جمعیت بسیار بالا، حتی با وجود پیشرفت‌های اقتصادی و برخورداری از منابع زیرزمینی و سرمایه انسانی، شرایط مطلوبی ایجاد نمی‌کند.

برکاتی همچنین درباره اثربخشی مشوق‌ها در حوزه جمعیت اظهار کرد: جایزه و مشوق به‌تنهایی تأثیر زیادی نخواهد داشت؛ آنچه اهمیت دارد، حمایت از خانواده و جوانان است. جوانی، ازدواج و فرزندآوری اقتضائاتی دارند که باید مورد حمایت قرار گیرند.

وی درباره مطالعات مربوط به سقط جنین گفت: پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه، از جمله پژوهشی که در سال ۱۳۹۸ در وزارت بهداشت انجام شد و پژوهش‌های بعدی، توسط یک تیم فنی انجام شده‌اند، آخرین پژوهش نیز به سفارش دانشگاه علوم پزشکی امام حسین(ع) انجام شده است.

برکاتی با بیان اینکه قرار است در سال آینده مطالعه‌ای با نمونه کشوری در این زمینه انجام شود، افزود: پژوهش درباره سقط جنین به دلیل ماهیت پنهان این موضوع، دشوار است و از نظر روش‌شناسی نیز ویژگی‌های خاص خود را دارد، بنابراین انجام چنین مطالعاتی به تیم‌های تخصصی نیاز دارد.

وی خاطرنشان کرد: معمولاً برای موضوعات مهم کشوری، پژوهش‌ها باید با فاصله زمانی مشخص، حدود سه تا پنج سال، تکرار شوند و انجام مطالعه سالانه لزوماً به افزایش دقت نتایج کمک نمی‌کند، نمونه‌گیری یکی از مطالعات نیز از سال ۱۴۰۲ آغاز شده و نتایج آن ارائه شده است.

حمایت از فرزند اول و دوم باید در اولویت سیاست‌های جمعیتی باشد

معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد سیاست‌های جمعیتی از «جایزه و مشوق» به «حمایت» گفت: برای اصلاح روندهای جمعیتی، باید توجه ویژه‌ای به ازدواج و فرزند اول و دوم داشته باشیم.

وی اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ برای نخستین‌بار در تاریخ ایران و جمهوری اسلامی، تعداد مطلق فرزندان اول از فرزندان دوم بیشتر شد. این موضوع نشان می‌دهد تمایل بخش قابل توجهی از جامعه به سمت تک‌فرزندی در حال حرکت است و این روند باید اصلاح شود.

وی افزود: اصلاح این روند صرفاً با حمایت، تشویق و جایزه امکان‌پذیر نیست و در کنار این اقدامات، باید حمایت‌های اقتصادی از خانواده‌ها تقویت شود. مادران شاغل، مادران خانه‌دار و مادران روستایی همگی به حمایت نیاز دارند و بهبود شرایط اقتصادی کشور نیز در این زمینه مؤثر است.

برکاتی با اشاره به سیاست‌هایی مانند اعطای زمین به خانواده‌های دارای فرزند گفت: در سال‌های گذشته بیشتر به سمت جایزه و تشویق حرکت کرده‌ایم، در حالی که باید حمایت‌های پایدار از خانواده‌ها را در اولویت قرار دهیم.

تشریح سازوکار انتخاب برگزیدگان جایزه ملی جمعیت

معاون برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد دبیرخانه ستاد ملی جمعیت در ادامه درباره سازوکار انتخاب برگزیدگان جایزه ملی جمعیت گفت: فرآیند ارزیابی بر اساس شاخص‌های مشخص انجام می‌شود و اطلاعات افراد با کد ملی حقیقی ثبت و بررسی خواهد شد.

وی افزود: برای خانواده‌ها شاخص‌هایی مانند تعداد فرزندان، سن مادر هنگام تولد فرزند و سطح تحصیلات پدر و مادر در نظر گرفته شده است. همچنین موفقیت‌ها و دستاوردهای افراد در حوزه‌های مختلف نیز در امتیازدهی لحاظ می‌شود.

برکاتی تأکید کرد: ارزیابی‌ها به‌صورت جمعی و توسط گروهی از کارشناسان انجام می‌شود تا فرآیند انتخاب برگزیدگان بدون جهت‌گیری و سوگیری صورت گیرد.

وی با اشاره به نظارت بر فرآیند انتخاب برگزیدگان گفت: سازوکار این رویداد به‌صورت علمی طراحی شده و روند انتخاب و ارزیابی بر اساس دستورالعمل مشخص انجام می‌شود. همچنین برای رسیدگی به اعتراضات نیز واحد بررسی شکایات در نظر گرفته شده است تا در صورت طرح اعتراض نسبت به تضییع حق افراد، موضوع بررسی و مستندسازی شود.

برکاتی با تشریح ارکان جایزه ملی جمعیت گفت: شورای سیاست‌گذاری، مرجع عالی سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری درباره شاخص‌ها، برگزیدگان و میزان و نوع جوایز است. کمیته علمی شاخص‌های موضوعی جایزه را تدوین می‌کند و هیئت داوران نیز بر اساس این شاخص‌ها به ارزیابی آثار و عملکردها می‌پردازد.

وی ادامه داد: هیئت داوران ۱۱ نفره از صاحب‌نظران کشور تشکیل شده است و اعضای آن با پیشنهاد دبیرخانه و تأیید شورای سیاست‌گذاری و کمیته علمی انتخاب می‌شوند.

هفت محور ارزیابی در جایزه ملی جمعیت

برکاتی با بیان اینکه ارزیابی‌ها در هفت بخش انجام می‌شود، گفت: خانواده‌ها، رسانه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد، دستگاه‌های اجرایی، شرکت‌ها و مؤسسات خصوصی، ایران و نخبگان، هفت بخشی هستند که در این رویداد مورد ارزیابی قرار می‌گیرند.

وی افزود: توسعه پایدار جمعیتی، تقویت بنیان خانواده، تکریم خانواده‌های پرجمعیت، ترویج ازدواج بهنگام و فرزندآوری، مشارکت همگانی، استفاده از یافته‌های علمی و حفظ کرامت انسانی و عدالت در ارزیابی از جمله اصول شش‌گانه‌ای هستند که در طراحی دستورالعمل رویداد مورد توجه قرار گرفته‌اند.

معاون دبیرخانه ستاد ملی جمعیت اظهار کرد: در بخش خانواده، به‌عنوان نمونه، تعداد فرزندان، تحصیلات والدین و سایر شاخص‌های تعیین‌شده در امتیاز نهایی مؤثر است و پس از ارزیابی اولیه، افراد واجد شرایط برای بررسی نهایی به هیئت داوران معرفی می‌شوند.

تأکید بر نقش رسانه‌ها در سیاست‌های جمعیتی

برکاتی با تأکید بر نقش رسانه‌ها در حوزه جمعیت گفت: رسانه باید در زمینه جمعیت اثرگذار باشد و به همین دلیل، رسانه یکی از محورهای اصلی این رویداد قرار گرفته است.

وی از فعالان رسانه‌ای و خبرگزاری‌ها خواست در این رویداد مشارکت کنند و افزود: بسیاری از رسانه‌های مؤثر و خبرگزاری‌های قدرتمند تاکنون در این رویداد شرکت نکرده‌اند و انتظار داریم رسانه‌ها نیز در این رقابت مشارکت کنند تا بتوانیم از ظرفیت آنها برای حمایت از خانواده و جوانی جمعیت استفاده کنیم.

برکاتی با اشاره به اینکه دستورالعمل امسال پس از تدوین به دولت ارائه و تأیید شده است، گفت: برای اجرای رویداد ۱۹ گام اجرایی در نظر گرفته شده و تلاش شده است فرآیندها از مرحله فراخوان و ثبت‌نام تا ارزیابی، داوری، رسیدگی به اعتراضات و معرفی برگزیدگان به‌صورت شفاف و مشخص طراحی شود.

وی افزود: این رویداد می‌تواند حلقه پیوند میان سیاست‌های جمعیتی و اجرای قانون باشد و در کنار شناسایی و تکریم کنشگران مؤثر در حوزه جمعیت، به تقویت هم‌افزایی میان حاکمیت، بخش خصوصی و سازمان‌های مردم‌نهاد کمک کند.

برکاتی خاطرنشان کرد: دستورالعمل این رویداد برای سال آینده نیز بر اساس تجربه اجرای امسال و بازخوردهای دریافت‌شده مورد بازنگری قرار خواهد گرفت تا فرآیندها بهبود پیدا کند.