به گزارش اکو اقتصاد، بازار سرمایه در پایان معاملات امروز، ۲۹ شهریور ۱۴۰۵، با افت قابل توجه شاخص‌ها و تداوم فشار فروش همراه شد؛ با این حال، روند معاملات در طول روز نشان داد شدت ترس اولیه بازار به تدریج کاهش یافته و در برخی نمادها صف‌های فروش جمع شده است. ارزش معاملات در مجموع بورس و فرابورس به ۹۱ هزار و ۸۵۲ میلیارد تومان رسید و ارزش معاملات خرد نیز ۳۸ هزار و ۱۷۹ میلیارد تومان ثبت شد.

شاخص کل بورس با افت ۱۵۷ هزار و ۲۳۰ واحدی معادل ۲.۱۱ درصد، در سطح ۷ میلیون و ۲۹۱ هزار و ۶۱۱ واحد ایستاد و شاخص هم‌وزن نیز با کاهش ۴۰ هزار و ۴۴۳ واحدی، ۲.۰۴ درصد افت کرد و به محدوده یک میلیون و ۹۴۶ هزار و ۳۲۸ واحد رسید. در فرابورس نیز شاخص با افت ۹۴۰ واحدی در سطح ۵۶ هزار و ۶۲۷ واحد قرار گرفت.

در بورس، «فملی» با اثر منفی ۳۸ هزار و ۲۳۹ واحدی بیشترین فشار را بر شاخص وارد کرد و پس از آن «شپنا»، «شبندر»، «فولاد»، «وبملت» و «شستا» در زمره نمادهای اثرگذار منفی قرار گرفتند. در مقابل، «تابان» با اثر مثبت ۵ هزار و ۷۲۰ واحدی از معدود نمادهای اثرگذار مثبت بود.

از نظر حجم معاملات نیز «تابان»، «فولاد»، «وپاسار»، «داروند»، «نوری»، «شپدیس» و «فخوز» در میان پرتراکنش‌ترین نمادهای بورس قرار گرفتند. در فرابورس نیز «منجیل»، «فزر»، «خگلپا»، «سمهریس»، «شاوان»، «آریا» و «شگویا» بیشترین حجم معاملات را به خود اختصاص دادند.

از صف‌های فروش تا کاهش ترس بازار

بازار امروز در حالی آغاز شد که فشار فروش سنگین و تشکیل صف‌های فروش، فضای معاملات را به شدت تحت تأثیر قرار داده بود. مجموعه‌ای از اخبار و تحولات سیاسی که طی روزهای گذشته منتشر شده بود نیز بر افزایش احتیاط معامله‌گران اثر گذاشت. با این حال، پس از گذشت ساعات ابتدایی، بخشی از این فشار فروکش کرد و در برخی نمادها شاهد جمع شدن صف‌های فروش بودیم.

این رفتار نشان داد که واکنش بازار به اخبار و ریسک‌های بیرونی الزاماً به یک مسیر یک‌طرفه منتهی نمی‌شود و قیمت‌ها همچنان از عوامل بنیادی نیز تأثیر می‌پذیرند. به‌ویژه عملکرد برخی نمادهای بنیادی که در جریان معاملات توانستند از فشار فروش فاصله بگیرند، نشان می‌دهد اصلاح قیمت و وضعیت بنیادی شرکت‌ها همچنان در تصمیم‌های سرمایه‌گذاران نقش دارد.

اکنون یکی از پرسش‌های اصلی فعالان بازار این است که دلیل افت اخیر چیست و آیا این افت را باید نشانه پایان روند صعودی بازار دانست یا صرفاً یک دوره اصلاح و استراحت.

در این میان، افزایش ریسک‌های سیاسی، تشدید هشدارها، تحولات مرتبط با تنگه هرمز و افزایش رفت‌وآمدهای سیاسی از جمله عواملی هستند که از سوی بخشی از فعالان بازار به‌عنوان دلایل تغییر فضای معاملات مطرح می‌شوند. با این حال، در کنار این عوامل، افزایش عرضه پس از یک دوره رشد سریع بازار نیز اهمیت دارد.

بازار طی مدت اخیر رشد قابل توجهی را تجربه کرده و طبیعی است که پس از چنین رشدی، بخشی از معامله‌گران به دنبال شناسایی سود باشند. افزایش عرضه از سوی حقوقی‌ها، چه با هدف شناسایی سود و چه در چارچوب سیاست‌های مدیریت بازار، نیز می‌تواند به تشدید اصلاح کمک کرده باشد. در چنین شرایطی، ریسک‌های سیاسی می‌توانند بهانه‌ای برای فعال شدن عرضه‌هایی باشند که زمینه آنها از قبل در بازار وجود داشته است.

پایان روند صعودی یا یک اصلاح موقت؟

افت چند روز اخیر به تنهایی نمی‌تواند به معنای پایان روند بازار تلقی شود. برای ارزیابی این موضوع باید دو متغیر اصلی را در نظر گرفت؛ نخست سطح ریسک‌های سیاسی و دوم وضعیت بنیادی شرکت‌ها.

در بخش سیاسی، افزایش تنش‌ها بدون تردید می‌تواند سرعت حرکت بازار را کاهش دهد و بر رفتار معامله‌گران اثر بگذارد. با این حال، در شرایط فعلی هنوز نمی‌توان بر اساس اطلاعات موجود از وقوع یک ریسک فراگیر و قطع‌کننده روند بازار سخن گفت. البته تحولات سیاسی ذاتاً غیرقابل پیش‌بینی هستند و هر تغییر جدی در این حوزه می‌تواند محاسبات بازار را تغییر دهد.

در سوی دیگر، وضعیت بنیادی شرکت‌ها قرار دارد. در حال حاضر نشانه مشخصی که نشان دهد قیمت بخش عمده بازار به شکل گسترده از متغیرهای بنیادی فاصله گرفته، مشاهده نمی‌شود. نسبت‌های ارزش‌گذاری، وضعیت فروش شرکت‌ها، نرخ ارز، چشم‌انداز دلار نیما و ارزش دلاری شرکت‌ها همچنان از جمله متغیرهایی هستند که باید برای سنجش وضعیت بازار مورد توجه قرار گیرند.

بر همین اساس، ممکن است بازار برای چند روز یا حتی مدتی کوتاه وارد فاز اصلاحی شود، اما اصلاح قیمت‌ها لزوماً به معنای پایان روند نیست. کاهش قیمت در برخی نمادها حتی می‌تواند در صورت حفظ متغیرهای بنیادی، زمینه ایجاد جذابیت دوباره برای سرمایه‌گذاران را فراهم کند.

یکی از مهم‌ترین متغیرهایی که در هفته‌های آینده باید زیر نظر باشد، گزارش‌های ماهانه و میان‌دوره‌ای شرکت‌ها در سامانه کدال است. مهرماه از این منظر ماه مهمی برای بازار خواهد بود و عملکرد شرکت‌ها می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت سودآوری و ارزش‌گذاری سهام ارائه دهد.

نمونه چنین شرایطی را بازار در پایان تیرماه نیز تجربه کرد؛ دوره‌ای که افزایش عرضه در نهایت با انتشار گزارش‌های ماهانه و میان‌دوره‌ای و مشخص شدن وضعیت عملیاتی شرکت‌ها، مسیر معاملات را تحت تأثیر قرار داد. از این رو، گزارش‌های جدید می‌توانند مشخص کنند که آیا قیمت‌های فعلی با عملکرد شرکت‌ها همخوانی دارند یا خیر.

نرخ بهره؛ ریسک مهم اما نه لزوماً عامل شکست بازار

در کنار ریسک‌های سیاسی، نرخ بهره نیز به یکی از نگرانی‌های معامله‌گران تبدیل شده است. در شرایطی که دولت با محدودیت منابع، کسری بودجه و چالش‌های درآمدی مواجه است، افزایش استقراض، انتشار اوراق و رشد نرخ بهره می‌تواند در دستور کار قرار گیرد و حتی نرخ‌های بالاتری را به همراه داشته باشد.

با این حال، اثرگذاری نرخ بهره بر بازار سهام را نمی‌توان صرفاً با نگاه به نرخ اسمی آن ارزیابی کرد. نرخ بهره زمانی می‌تواند به رقیبی جدی برای بازار سهام تبدیل شود که نرخ بهره واقعی به محدوده مثبت برسد. در شرایطی که تورم در سطوح بالا قرار دارد، حتی نرخ‌های اسمی بالاتر نیز لزوماً به معنای جذاب شدن دارایی‌های با درآمد ثابت در مقایسه با سهام نیست.

از سوی دیگر، افزایش نرخ بهره زمانی می‌تواند آسیب بیشتری به بازار وارد کند که ارزش‌گذاری سهام نیز در سطوح بالایی قرار داشته باشد و نسبت قیمت به سود شرکت‌ها نتواند شرایط بنیادی را توجیه کند. در چنین وضعیتی، نرخ بهره بالا می‌تواند رقیب جدی‌تری برای بازار سهام ایجاد کرده و بخشی از جریان نقدینگی را به سمت بازارهای کم‌ریسک‌تر هدایت کند.

بنابراین، نرخ بهره همچنان باید به‌عنوان یکی از متغیرهای مهم بازار دنبال شود، اما ارزیابی اثر آن نیازمند بررسی همزمان تورم، نرخ ارز، سودآوری شرکت‌ها و نسبت‌های ارزش‌گذاری است.

در مجموع، معاملات امروز نشان داد بازار همچنان نسبت به اخبار سیاسی و ریسک‌های بیرونی حساس است، اما همزمان واکنش نمادهای بنیادی و تداوم حضور نقدینگی در معاملات خرد نیز حاکی از آن است که نمی‌توان تنها بر اساس یک یا چند روز منفی درباره پایان روند بازار قضاوت کرد.

آنچه در ادامه اهمیت بیشتری خواهد داشت، کیفیت گزارش‌های شرکت‌ها، وضعیت سودآوری، نرخ ارز، تحولات سیاسی و مسیر نرخ بهره است. بنابراین، بازار ممکن است در کوتاه‌مدت با نوسان و سرعت رشد کمتر مواجه شود، اما تعیین مسیر میان‌مدت آن بیش از هر چیز به این بستگی دارد که قیمت‌های روی تابلو تا چه اندازه بتوانند با واقعیت‌های بنیادی شرکت‌ها همخوانی داشته باشند.

فاطمه حاج علی